Οι ασθενείς πάνω από όλα
Η πρώτη αρχή του μεσαιωνικού νοσοκομείου της μονής είναι ότι οι ασθενείς προηγούνται όλων των άλλων. Ένας μοναστικός κανόνας που γράφτηκε τον έκτο αιώνα και διαμόρφωσε επί αιώνες τη ζωή των δυτικών μονών θέτει τη φροντίδα των ασθενών πάνω από κάθε άλλο καθήκον του μοναστηριού: «Πριν από όλα και πάνω από όλα πρέπει να φροντίζει κανείς τους ασθενείς, ώστε να τους υπηρετούν αληθινά όπως τον ίδιο τον Χριστό».
Ο λόγος αντλείται από το Ευαγγέλιο. Κατά την Τελική Κρίση ο Χριστός λέει σε όσους βρίσκονται στα δεξιά του: «ἠσθένησα καὶ ἐπεσκέψασθέ με» και «ἐφ᾿ ὅσον ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων, ἐμοὶ ἐποιήσατε». Ο κανόνας διαβάζει αυτά τα λόγια όπως ακριβώς είναι. Όποιος υπηρετεί έναν άρρωστο αδελφό υπηρετεί τον Χριστό· όποιος τον παραμελεί παραμελεί τον Χριστό. Η φροντίδα των ασθενών, επομένως, δεν είναι ένα καλό έργο ανάμεσα σε πολλά. Είναι μια μορφή λατρείας, που τελείται στον θάλαμο των ασθενών αντί για τον χορό της εκκλησίας.
Από αυτό και μόνο το κεφάλαιο αναπτύχθηκαν εξακόσια χρόνια οικοδόμησης. Επειδή οι ασθενείς έπρεπε να υπηρετούνται πρώτοι, χρειάζονταν έναν δικό τους χώρο: αρκετά κοντά στην εκκλησία ώστε να μετέχουν στην προσευχή της, και αρκετά μακριά από τους χώρους εργασίας ώστε να επικρατεί ησυχία. Το νοσοκομείο της μονής, με τα δικά του δωμάτια, τη δική του κουζίνα και τον δικό του υπεύθυνο αδελφό, γεννήθηκε ως απάντηση σε μία μόνο φράση του κανόνα.
Ο κανόνας δεν πρόσταζε μόνο τη φροντίδα· της έδινε και χώρο. Για τους ασθενείς η συνήθης πειθαρχία του μοναστηριού χαλάρωνε. Τα λουτρά, που οι υγιείς έκαναν σπάνια, έπρεπε να προσφέρονται στους ασθενείς όσο συχνά τους ωφελούσε. Το κρέας των τετράποδων ζώων, το οποίο κατά τα άλλα ο κανόνας απαγόρευε, επιτρεπόταν σε όσους ήταν πολύ αδύναμοι, μέχρι να ανακτήσουν τις δυνάμεις τους. Στα έθιμα που αναπτύχθηκαν αργότερα γύρω από τον κανόνα, το νοσοκομείο απαλλάχθηκε επίσης από την αυστηρή σιωπή του κλοίστρου, ώστε οι ασθενείς να μπορούν να ζητούν ό,τι χρειάζονταν και να τους μιλούν με καλοσύνη.
Ο κανόνας ζητούσε κάτι και από τους ασθενείς. Έπρεπε να θυμούνται ότι τους υπηρετούσαν προς τιμήν του Θεού και να μη στενοχωρούν τους αδελφούς που τους υπηρετούσαν με υπερβολικές απαιτήσεις. Ωστόσο, ακόμη κι εδώ ο κανόνας τους προστάτευε: ένας άρρωστος αδελφός που ήταν δύσκολος στην υπηρεσία του έπρεπε και πάλι να βαστάζεται με υπομονή, διότι ο μισθός αυτής της υπομονής είναι ακόμη μεγαλύτερος. Το καθήκον ίσχυε και προς τις δύο κατευθύνσεις, αλλά το βάρος του έπεφτε σε όσους ήταν υγιείς.
Η ευθύνη για όλα αυτά ανήκε στον ηγούμενο. Εκείνος έπρεπε να ορίσει έναν αδελφό να υπηρετεί τους ασθενείς —έναν που φοβόταν τον Θεό και ήταν επιμελής και προσεκτικός— και να δώσει στους ασθενείς ένα δωμάτιο ξεχωριστό γι’ αυτούς. Έπρεπε να φροντίζει ώστε να μην παραμελούνται ποτέ, είτε από τον κελλάρη που τους προμήθευε είτε από τους αδελφούς που τους υπηρετούσαν. Αν παραμελούνταν, το σφάλμα ήταν δικό του: ο κανόνας υπενθυμίζει στον ηγούμενο ότι θα λογοδοτήσει για κάθε παράλειψη όσων του έχουν εμπιστευθεί. Ο νοσοκόμος μοναχός δεν ήταν εθελοντής αλλά κάτοχος διακονήματος, και το διακόνημα αυτό το φύλαγε η ανώτατη εξουσία του μοναστηριού.
Τρία πράγματα απορρέουν από αυτό το κεφάλαιο, και αυτά διαμόρφωσαν κάθε νοσοκομείο μονής που ακολούθησε. Οι ασθενείς υπηρετούνται για χάρη του Χριστού, όχι για κέρδος ή φήμη. Η φροντίδα τους έχει προτεραιότητα έναντι της συνήθους τάξης της ημέρας. Και ορίζεται κάποιος υπεύθυνος γι’ αυτήν, ώστε κανένας ασθενής να μην εξαρτάται μόνο από την καλή διάθεση των άλλων.
Στην IHS Bethlehem Church, το «πριν από όλα και πάνω από όλα» είναι το πρώτο μας καθήκον, όπως ακριβώς είναι γραμμένο. Όταν μας φτάνει αίτημα προσευχής για έναν ασθενή, το όνομα προστίθεται στις προσευχές μας πριν αναληφθεί οποιοδήποτε άλλο έργο του νομικού προσώπου —πριν από την παρατήρηση, πριν από τη συγγραφή, πριν από οποιοδήποτε καλλιτεχνικό έργο. Τίποτα στο ημερολόγιό μας δεν επιτρέπεται να το καθυστερήσει.









































