Στη μεσαιωνική μονή κανείς δεν πέθαινε μόνος, και κανείς από όσους πέθαιναν δεν λησμονούνταν. Η φροντίδα των ετοιμοθανάτων ήταν το τελευταίο και πιο επίσημο έργο του νοσοκομείου της μονής, και η μονή την περιέβαλλε με μια δική της λειτουργική τάξη.

Όταν η ασθένεια ενός αδελφού έστρεφε προς τον θάνατο, ένας ιερέας της αδελφότητας του τελούσε το Χρίσμα των Ασθενών, προσευχόμενος πάνω του και χρίοντάς τον με άγιο έλαιο. Λάμβανε τη Θεία Κοινωνία για τελευταία φορά ως εφόδιο (viaticum) —τροφή για το ταξίδι. Καθώς πλησίαζε ο θάνατος, διαβάζονταν δίπλα του οι προσευχές για τους ετοιμοθάνατους: η λιτανεία των αγίων και η παράδοση της ψυχής, η οποία προπέμπει τον ετοιμοθάνατο στο όνομα του Πατρός που τον έπλασε, του Υιού που τον λύτρωσε και του Πνεύματος που τον αγίασε.

Σε πολλές μονές ένα ακόμη έθιμο σφράγιζε την τελευταία ώρα. Στρωνόταν σάκος στο έδαφος και σκορπιζόταν στάχτη πάνω του, συχνά σε σχήμα σταυρού, και ο ετοιμοθάνατος αδελφός σηκωνόταν από το κρεβάτι του και τοποθετούνταν πάνω του. Έφευγε από τον κόσμο όπως είχε διδαχθεί να ζει μέσα σε αυτόν: ως χώμα, και ως κάποιος σημαδεμένος με τον σταυρό. Στον ήχο του ξύλινου σήμαντρου όλη η αδελφότητα συγκεντρωνόταν γύρω του και έψαλλε τους ψαλμούς, και συνέχιζε να ψάλλει μέχρι να πεθάνει, ώστε η τελευταία του πνοή να αναπνέεται μέσα στην προσευχή των αδελφών του.

Αυτές οι τελετές ήταν έργο του ιερέα. Ο νοσοκόμος μοναχός δεν έχριε και δεν μετέδιδε το μυστήριο· το δικό του μέρος ήταν να προετοιμάζει και να καλεί. Παρακολουθούσε τα σημάδια ότι είχε έρθει η ώρα, καλούσε τον ιερέα, έβαζε στη θέση τους το έλαιο, το φως και τον σταυρό, ετοίμαζε τον σάκο και τη στάχτη και έδινε το σήμα που συγκέντρωνε την αδελφότητα. Όταν όλα τελείωναν, έπλενε και έντυνε το σώμα για την ταφή και αγρυπνούσε δίπλα του μέχρι να μεταφερθεί στην εκκλησία.

Ο θάνατος δεν τερμάτιζε τη φροντίδα της μονής. Το όνομα του αδελφού γραφόταν στο νεκρολόγιο, το βιβλίο των νεκρών, κάτω από την ημέρα του θανάτου του. Κάθε μέρα στη σύναξη του κεφαλαίου τα ονόματα που αντιστοιχούσαν σε εκείνη την ημέρα διαβάζονταν φωναχτά, ώστε η αδελφότητα να προσεύχεται γι’ αυτούς, και σε κάθε επέτειο προσφερόταν Λειτουργία. Το νεκρολόγιο υπήρχε ώστε να μη λησμονείται κανείς —ούτε οι μεγάλοι, ούτε οι άσημοι, ούτε ο αδελφός που είχε πεθάνει πολύ πριν μπει στο μοναστήρι οποιοσδήποτε από όσους ζούσαν τώρα.

Οι μονές μοιράζονταν επίσης τους νεκρούς τους. Όταν πέθαινε ένα μέλος μιας αδελφότητας, μπορούσε να σταλεί ένας αγγελιοφόρος με έναν μακρύ κύλινδρο περγαμηνής από μοναστήρι σε μοναστήρι. Σε κάθε μονή το όνομα γινόταν δεκτό, υπόσχονταν προσευχές, και η αδελφότητα πρόσθετε τους δικούς της νεκρούς και μια δική της γραμμή πριν στείλει τον κύλινδρο παρακάτω. Έτσι ένας αδελφός μπορούσε να μνημονεύεται σε δεκάδες μοναστήρια που δεν είχε δει ποτέ.

Δεν είχαν όλοι όσοι πέθαιναν σε μια μονή συγγενείς μέσα στα τείχη της. Οι μοναχοί είχαν γονείς, αδελφούς και αδελφές στον κόσμο, και επίσης λαϊκοί ευεργέτες φροντίζονταν και θάβονταν μερικές φορές από μονές. Η είδηση ενός θανάτου στελλόταν στην οικογένεια έξω· οι συγγενείς γίνονταν δεκτοί στην ταφή και στις προσευχές που ακολουθούσαν, και τα δικά τους ονόματα μπορούσαν να καταγραφούν δίπλα σε εκείνα των αδελφών.

Στην IHS Bethlehem Church φέρνουμε ιερέα στους ετοιμοθάνατους για τα μυστήρια, οργανώνουμε την κηδεία και τις μνημόσυνες Λειτουργίες και γράφουμε το όνομα του κεκοιμημένου στα αρχεία του νοσοκομείου μας, ώστε να προσευχόμαστε γι’ αυτόν σε κάθε επέτειο του θανάτου του. Όταν το ζητήσει η οικογένεια, της δίνουμε το αρχείο.